Ecdadımızın Kelimeleri Unutturuluyor

Zahid Demir 19.11.2026 6

T
ürk edebiyatının kıymetli şahsiyetlerinden Şevket Rado’nun 1950’li yıllarda İstanbul Radyosu’nda yaptığı sohbetler, 1958 yılında “Eşref Saat” ismi ile kitaplaştırıldı. Kocaeli Valiliği, bir kültüre hizmet olarak kitabı il dâhilinde bütün okullara dağıttırdı. Kitap incelediğimizde iki önemli hususu müşahede ettik:

 

Birincisi, bugün gençliğimizin kullandığı uydurukça denilen kelimelerin hiçbirisi kitaptaki makalelerde yoktur. Diğer husus ise hemen her sayfanın dipnotlarında bugün gençlerin anlamadığı, bilmediği kelimelerin karşılığı yazılmış. Demek ki gençlerimiz babalarının, dedelerinin bildikleri kelimeleri tanımıyorlar, anlamıyorlar. Dünyada babasının, dedesinin zamanındaki yazılmış kitapları okuyamayan, anlamayan başka bir millet yoktur. Maalesef günümüzde de Türkçe bozulmaya devam etmektedir.

 

Dipnotlardaki bazı kelimelerin karşılıkları:

1.      Teyid etmek: Doğrulamak, doğruluğunu ispat etmek.

2.      Binaenaleyh: Bundan dolayı, bundan ötürü, bunun için, bunun üzerine.

3.      İstihsal: Üretim.

4.      Sâri: Başkasına geçen, bulaşıcı, geçici.

5.      Mütemayil: İstekli görünen.

6.      Mütemadiyen: Ara vermeden, devamlı.

7.      İstidat: Kabiliyet.

8.      Teessüf: Üzülme.

9.      Teşkil etmek: Oluşturmak.

10.  Nispet: Oran.

11.  Cemiyet: Toplum.

12.  İhtimam: Özen, dikkat.

13.  İştirak: Katılmak.

14.  Mübah: Yapılmasında mahsuru olmayan.

15.  Vasıf: Kalite, üstünlük.

16.  Maruz: Bir olayın, bir durumun etkisinde veya karşısında bulunan.

17.  Hudutlama: Sınırlama.

18.  Muvakkat: Geçici.

19.  Muayyen: Belirli, belirlenmiş.

20.  Münevver: Aydın kimse.

21.  Musallat: Bir kimse veya şeyin üzerine bıktıracak kadar düşme (kimse).

22.  Mukabil: Karşılık.

23.  Tahlil: Analiz.

24.  Sirayet: Bulaşma.

25.  Mazhariyet: Üstünlük.

26.  İtiyat: Alışkanlık.

27.  Aklı selim: Doğru akıl.

28.  Mürebbiye: Terbiye eden, yetiştiren.

29.  Mübalağa: Abartı.

30.  Makul: Akla uygun, akla yatkın.

31.  Muharrir: Yazar.

32.  Mülayim: Yumuşak.

33.  Meleke: Alışkanlık.

34.  Teşekkül: Meydana gelme.

35.  Hasis: Cimri.

36.  Feragat: Hakkından kendi isteğiyle vazgeçme.

37.  Münasip: Uygun.

38.  Ekseriya: Genellikle, umumiyetle.

39.  Muhit: 1. Çevre, yöre, etraf.

40.  İntibak: Uyum.

41.  Ahval: Durumlar, haller, vaziyetler.

42.  Badire: Birdenbire ortaya çıkan tehlikeli durum.

43.  Meziyet: Üstünlük.

44.  Muvazene: Denge.

45.  İptidaî: İlkel.

46.  Haslet: İyi huy.

47.  İdrak: Anlama kabiliyeti, anlayış, akıl erdirme.

48.  Meşakkat: Güçlük.

49.  Tayyare: Uçak.

50.  Müstakbel: Gelecek.

51.  Hekim: Doktor.

52.  Mütehassıs: Uzman.

53.  İzahat: Açıklama.

54.  Müsbet: Pozitif, artı.

55.  Menfi: Negatif, eksi.

56.  Cereyan: Akım.

57.  Hariciye: Dışişleri.

58.  Sevk: Gönderme.

59.  Frenkler: Batılılar.

60.  Tasnif: Sınıflandırma.

61.  Müstesna: Benzerlerinden üstün, benzerleri az bulunan.

62.  Mukavemet: Dayanma, dayanırlık.

63.  Memba: Kaynak.

64.  Liyakat: İşinde mesleğinde ehil olma.

65.  Mürekkep: Tek, birleşik.

66.  Mütefekkir: Düşünür.

67.  Kaide: Kural.

68.  Menfur: Nefret edilen.

69.  Vecibe: Ödev, vazife.

 

İlgili Makaleler

Türk Dili
Balkan Dillerinde Türkçe
T ürkçe’de Yunan asıllı 900 kelime olmasına mukabil, Yunanca’da Türkçe asıllı kelime sayısı 3.000’in üzerindedir (C. Coukides, “Türkçe’den Geçme Yunanca Kelimeler Sözlüğü”, Yunanca, Atina 1960).…
Türk Dili
Trump'dan Türkçeye "Yapay" İyilik... Artık O Kelimeyi Kullanmayacağız!
K elimelerin fikir dünyamıza ne tesir ettiğine dair çarpıcı bir hadise yaşandı ancak bu pek bizim umurumuzda olmadı. Aslında bu vaka, Türkçe konusunda ne kadar umursamazlaştığımızı da gösteriyor.…
Türk Dili
Prof. Dr. Fuat Sezgin’den Lisan ve Alfabe Üzerine İki Mühim Tespit
D ünyanın en önemli bilim tarihçilerinden biri olan Prof. Dr. Fuat Sezgin’in lisan ve alfabe üzerinde çok önemli tespitleri bulunmaktadır. Mesela günümüzde Türklerin niçin yabancı dil öğrenemediği…
Türk Dili
"D" HARFİ DÜŞMANLIĞI
E debî, zengin lisanımızı uyduruk dile çevirenler, isimlerimizde de tahribat yaptı. Mesela, sonu “d” harfi ile biten isimler, “t” sesi ile yazılıp okunmaya başlandı. Böylece başta Peygamberimizin…
Türk Dili
LİSANIMIZDAKİ AHLÂKÎ - MANEVÎ DEĞERLER DE BOZULUYOR!
A na dilimiz Türkçe üzerinde sinsi oyunlar, tahribatlar hızla devam ediyor. Manevî ve ahlâkî değerlerimizi ifade eden kelimeler kasten değiştiriliyor, yerlerine aynı mânâya gelmeyen, anlaşılmayan…
Türk Dili
Türkçe'nin Cilveleri
Z
ihnim boşaldıkça, daha doğrusu rahat zamanlarımda Türkçe’nin güzelliklerini, orijinal cilvelerini düşünürüm. Mesela hırsız kelimesinin manâsı mâlûmdur “hır” sözü herhalde iyi bir vasıf olmamalı ki, başkasının malını çalana hırsız demişlerdir. Ama bunun müsbet şekli de kullanılır. Birinden olumsuz şekilde bahsederken:

—…
Türk Dili
Dil Öğretiminde Paradigma Değişimi Şart
M
illi Eğitim Bakanı Yusuf Tekin'in şu sözleri, aslında uzun yıllardır göz ardı edilen bir eğitim açmazını berrak bir şekilde ortaya koyuyor:

"Her imtihanda yani ortalama bir İngiliz vatandaşının bilmediği gramatik kaideleri çocuklara test imtihanında sorduk. Bu şekilde dil öğrettiğimizi varsaydık, bu mantığı…
Türk Dili
Uydurukca Türkçe'nin Felsefi Dili
K

İm demiş “Türkçe’nin şu andaki mevcut kelimeleri ile felsefe yapılamaz” diye?

Yapılır efendim, yapılır; bal gibi yapılır!

Meselâ, Hegel’in “Tinin Görüngübilimi”ni Türkçe mi okumak istediniz, işte buyurun:

“...İyi tikel özne ile onun istencinin özsel yanı olarak ilişkilidir ve böylelikle istenç yükümlülüğünü tam…

Türk Dili
Türkçe Medeniyet Dili İdi
L
isanın da bir matematiği vardır. İnsan, konuşur veya yazarken o matematik yahut lisanın kanunlarına riayet etmek zorundadır. 2 çarpı 2’nin kaç yaptığı bellidir. O gerçeği, kimse değiştiremez. Bunun gibi dilin de asırlar içinde oluşmuş kaidelerine riayet şarttır.
 
Pekâlâ; niçin “soru” değil de “sual” derdik?
 
Çünkü; Söz…
Türk Dili
Yunus Emre’nin Dili Hakiki Türkçedir
Y
unus Emre’nin kullandığı dil, zamanında herkesin kullandığı, konuştuğu dildir. İnancı, dünya görüşü ve bütün yaşayışıyla halkın, Anadolu insanının bir parçası olan Yunus’un dilde onlardan ayrılması zaten düşünülemezdi. Sanatının, belki de en büyük ve değerli tarafı da, Türkçeyi iyi kullanmış olmasıdır. “Yunus’un…
Türk Dili
RİT (Resmî İkâmeli Türkçe) Nedir?
“

Türkçe konuşan insanlar (millet, kavim, halk, topluluk vd.) tarafından dilin tabiî seyri içinde benimsenip kullanılan dil unsurlarının (ek, kelime, kelime grubu vd.) yerine geçmek üzere -dilin tabiî yapısına ve kānunlarına aykırı olarak- devletin karârı, kuvveti ve faâliyetiyle ikāme edilmiş unsurlarla şekil verilen…

Türk Dili
Gerçekleştirememek (!)
A

na dilimiz Türkçe, her gün büyük bir hızla bozulmaya, yıpranmaya devam ediyor. Dilin aslî yapısını bozmak, yeni kelime uydurmak çok tehlikelidir. Dünyada, Türkiye’den başka dili tahrip edilen bir millet yoktur.

Son zamanlarda öyle bir kelime peyda oldu ki; artık, gazeteci, sunucu, siyasetçi, akademisyen… hemen…