Makedonyalı Türklerin Çilesi

Hikmet Dergisi 19.11.2026 16

E
ylül 1939'da Hitler'in Polonya'yı işgâli yeni bir dünya savaşına sebep oldu. Alman uçakları 6 Nisan 1941'de Belgrad'ı bombalamaya başladı. Yugoslavya Krallığı, 6 Nisan 1941 tarihinde bir bir direnişle karşılaşmadan 12 gün gibi kısa bir sürede Alman askerleri tarafından işgâl edildi.

Bulgar ve Makedonyalıların Zulmü

6 Nisan 1941 sabahı Belgrad'ın bombardıman edilmesiyle Yugoslavya Krallığı'nın faşist Almanya ve müttefiklerinin saldırısına uğraması ve Makedonya'ya Bulgar askerinin girmesi, burada yaşayan Müslümanların ve Türklerin durumunun daha da ağırlaşmasına sebep olmuştur. İşgalin başladığı 1941 yılından 1944 yılının sonlarına kadar Makedonya'nın büyük bir bölümünü işgâl altında tutan faşist Bulgar yönetimi ve ordusu, Türklere karşı son derece adi muamelede bulunmuş, işkence ve zulümden geri kalmamıştır. Bu dönemi yaşayan ve Bulgarların acımasız mezalimine tanık olan Türkler, özellikle Doğu Makedonya'da, hatta Üsküp'te bile, Bulgar yanlısı Makedon aşırı milliyetçilerinin de bu işkence ve zulüm hareketlerine katıldıklarından bahsetmektedirler.

Bulgarlar, bu dört yıl içinde hayatı Türkler için tahammül edilemez hale getirebilmek amacıyla her türlü yola başvurmuş, ellerinden gelen her türlü zorbalığı yapmışlardır. Askerlik çağına gelmiş Türk ve diğer Müslüman erkeklerini, işkence kamplarından bir farkı olmayan, Bulgaristan'ın en ücra köşelerinde kurdukları "çalışma kamplarına" sürmüşlerdir. Bu kamplarda hayatını kaybedip bir daha geri dönemeyenlerin ve sağlığından olup geri dönelilerin sayısı hiç de az değildir.

Komünistler Mallarına El Koydu

Ayrıca bu dönemde, Makedonya'da Türkler ise adı kurucu halk olarak geçen milletlerin arkasından gelen ve herhangi bir Cumhuriyetin kurucusu olmayıp, azınlık statüsünde sayılan etnik gruplardan birisi olarak çeşitli azınlık haklarına sahip oldular. Dolayısıyla da, öncelik kurucu halk statüsünde sayılan Makedonlar başta olmak üzere diğer milletten olanlarındı. Devlet ve parti yönetimleri ile kamu kurum ve kuruluşlarında görev alan Türklerin sayısı, Türklerin Makedonya'daki toplam sayısına oranla çok az olmuştur. Komünizmin uygulanmaya başlaması Makedonya Türkleri için yeni bir yıkım dönemini getirmiştir. Türkler, en değerli topraklarını, mallarını ve mülklerini devletleştirme yüzünden kaybetmişlerdir.

Türkler "milliyet" statüsünde Yugoslavya Makedonya'sında yaşamalarına izin verilen, hoşgörü gösterilen diğerleri idiler. Bu durum, Yugoslavya Makedonya'sında Türklere uygulanan ayrımcı ve etnik milliyetçiliği gizlemez. Üzerinde durulması gereken bir nokta da bu ayrımcılığın Türklere uygulanışında seçilen yöntemdi. Nitekim, Arnavutlar ve Arnavut milliyetçiliği, Türkleri etkisiz hale getirmede kullanılmıştır.

Özellikle, 1945-1951 yıllarını içine alan dönemde Balkan Federasyonu düşüncesinin yaşaması, bu federasyona Arnavutluğun da katılması ihtiyacından hareketle Yugoslavya idarecileri, Arnavutluk yanlısı siyaset izlemişlerdir. Makedonya'daki Arnavutlara geniş hürriyetler tanınmış, onların da bu güçlerini Türkleri asimile yönünde kullanmalarına göz yumulmuştur. Milliyetçi Arnavut kuruluşları, Türk okullarına öğretmen olarak Türkçe konuşan "şoven" Arnavutları tayin ettirmeye, Türk öğretmenleri işsiz bırakmaya çalışmışlar, Türk ailelerini de tehdit veya çeşitli vaadlerle, çocuklarını Arnavut okullarına göndermeye zorlamışlardır.

Türk'üm Dahi Denilemiyordu

1945'i izleyen yıllarda özellikle Batı Makedonya'da "Türk'üm" diyebilen yok denebilecek kadar azdı, çünkü Türkler gerek devletin, gerek milliyetçi Arnavutların yoğun baskısı altında bulunmaktaydılar. Batı Makedonya'daki şehir ve köylerde yaşayan Türklerin nüfus cüzdanlarına "Arnavut" yazdırma kampanyası yürütülmüştü. Yine, Türkleri asimile siyasetinde, 1946'da çıkarılan "Soyadı Kanunu" bir kilometre taşını oluşturmuştur. Oran'ın da ifade ettiği gibi, İslâm'ı kullanarak Türkleri asimile etme çabasında olan Arnavut milliyetçileri tarafından, daha önce "-yeviç" eki sayesinde Türklerin Sırplara uyarlanan soyadları; 1946 kanunu ile artık "-i" eki yerleştirilmek suretiyle Arnavutlara uyarlanmaya başlanmıştır. Ayrıca, 1948 nüfus sayımında çoğu Türk, Türk olmanın olumsuz sonuçlarından kurtulmak için millî kimliğini değiştirmiş; kendini Çingene veya Arnavut olarak kaydettirmek zorunda kalmıştır. Böylece, Türklerin millî kimliğinin asimile edilmesi hedeflenmişti ve nihayetinde de gerçekleştirilmiştir.

Yusuf Hamzaoğlu'nun yorumuna göre, Yugoslavya Makedonya'sında, bu yıllarda Arnavutça eğitim alan çok sayıda Türk "Arnavutlaştı". Onlar bugün Türkçe konuşmalarına ve Türk gibi yaşamalarına rağmen, kendilerine biz "Arnavuduz" demektedirler.

  

 


 

İlgili Makaleler

Balkanlar-Rumeli
Arda Boylarında Kırmızı Erik
“ N ehir boyunca yeşilin onlarca tonu ile süslenmiş ağaçlar ve meyveler görürsünüz. ” Arda Boyları " Arda " sevilen, güzel bir isim. Hem nehir hem insan adı olduğu gibi bazı ticari firmalarımızın da…
Arda Boylarında Kırmızı Erik
Balkanlar-Rumeli
XVII. Asırda Balkan Türklüğü
B elgrad : Edirne - Selimiye Camii 150.000 nüfuslu idi. 222 cami ve mescid, 160 saray ve konak, 17 medrese, 270 mektep, 17 tekke, 26 çeşme, 600 umumî sokak musluğu vardı. Semendire : Şehrinde 22 cami…
XVII. Asırda Balkan Türklüğü
Balkanlar-Rumeli
BARBAROS HAYRETTİN PAŞA’YA İSTANBUL’DA MUHTEŞEM KARŞILAMA
C ezayir Beylerbeyi Barbaros Hayreddin Paşa , hatıralarında İstanbul'a gelişini ve Kanuni Sultan Süleyman ’ı ziyareti hakkında şunları kaydediyor: Barbaros Hayrettin Paşa Türbesi Bir mübarek saatte,…
BARBAROS HAYRETTİN PAŞA’YA İSTANBUL’DA MUHTEŞEM KARŞILAMA
Balkanlar-Rumeli
RUMELİ’DE BİR ÂLİMLER ŞEHRİ: VARDAR YENİCESİ
R umeli’de Vardar Yenicesi, I. Murat devrinde Gazi Evranos Bey tarafından kurulur (1387). Düşünün İstanbul’un alınmasına 70 yıl vardır daha. Evrenos Gazi; cami, kervansaray, imaret, hamam inşa…
RUMELİ’DE BİR ÂLİMLER ŞEHRİ: VARDAR YENİCESİ
Balkanlar-Rumeli
Balkan Savaşında İstanbullu Hanımların Gayreti
B alkan Harpleri sırasında düşman Edirne’ye yaklaşırken, İstanbullu bir kısım münevver hanımlar halkımızı uyandırmak ve askerlerimize yardım için bir araya geldiler. Toplantıda konuşma yapan Kız…
Balkanlar-Rumeli
KOSOVA’DA SÛZİ ÇELEBİ’NİN TÜRBESİ VEFÂ BEKLİYOR
F
atih Sultan Mehmet tarafından fethedilen Kosova’nın Prizren şehrindeki Sûzi Çelebi Hazretleri camisinin haziresi ve türbesi harabeye dönmüş, içler acısı bir durumda. Otlar ve çöpler arasında adeta kaybolmuş.  Sûzi Çelebi hazretleri, mücahid-gazi, şair, âlim ve evliyadır. Türkçe yazdığı 15.000 beyitlik…
Balkanlar-Rumeli
Osmanlı Akıncıları ve Prizrenli Sûzî Çelebi
O
smanlı Devleti’nin 14. ve 15. asırlarda Avrupa’da yaptığı baş döndürücü fetihlerde “akıncı” diye anılan askerî sınıfın çok önemli bir rolü vardır. Bugünün komando sınıfına karşılık gelen akıncıların, düşmanın iktisadi gücünü ve manevi yapısını altüst ederek savaşın kazanılmasında çok mühim hizmetleri olurdu. Fatih…
Osmanlı Akıncıları ve Prizrenli Sûzî Çelebi
Balkanlar-Rumeli
Türklerin Batıya Koşusu
D
okuzuncu asrın ortalarına doğru, Orta Asya’dan kovulan Türk boyları, çaresizlik içinde göç ediyorlardı. Kırgızların mağlûp ederek, ana yurtlarından kovduğu bu insanlar, aslında kaybederken kazanıyorlardı. Çünkü bir müddet sonra bu hâdise, Türk tarihinin dönüm noktası olacak neticeler doğuracaktı.

Önce güneye inen mağlû…
Balkanlar-Rumeli
Balkanlarda Kadîm Bir Osmanlı Şehri: Prizren
F
ethin üzerinden uzun asırlar geçmiş, devir dönmüştür. Osmanlı’nın tam 500 yıl adaletle idare edip medeniyetler kurduğu bu topraklar bugün öksüz, üzerindekiler yetim kalmıştır. Yaklaşık ll.000 km2’lik bir toprak parçası üzerinde, müstakil bir devlet olmanın gururunu yaşayan Kosova,  Balkanların en genç devletidir. 

Türk…
Balkanlarda Kadîm Bir Osmanlı Şehri: Prizren
Balkanlar-Rumeli
Sancak Boşnaklarının Türk Sevdası
B
alkanlar'da Tarih boyunca, günümüzde olduğu gibi Sancak nüfusunun çoğunluğunu Boşnaklar teşkil etmiştir. Sancak, tarih boyu Bosna-Hersek'in ayrılmaz bir parçası idi. Bu bakımdan Sancak tarihi, aynı zamanda Boşnak kimliğinin devamını sağlamak için yürütülen Bosna-Hersek mücadelesinin de bir parçası sayılabilir. 
Gerek B…
Balkanlar-Rumeli
Orda Dostlar Var Uzakta..
R
essamlar fotoğrafçılar Maglay’a bayılıyorlar. Kale var, kule var, taş kubbeler, ahşap minareler, kitabeli çeşmeler, tekkeler, dergâhlar, kafesler, cumbalar…

Tito’nun Yugoslavya’sı kapalı bir kutuydu âdeta. Biz Almancılardan dinlerdik. Yok Üsküp’te arabası bozulmuş da tamirci bakmış, onarmış. “Haade gidesin” demiş, “dua…
Orda Dostlar Var Uzakta..
Balkanlar-Rumeli
İşkence Adası Nargin
B
iliyorsunuz Birinci Cihan Harbi’ne Almanya, Avusturya Macaristan, Bulgaristan ve İtalya ittifakı ile gireriz. Bulgarlar erken bırakır, İtalyanlar ise karşı cenaha geçerler kurnazca. Rusya uyanıktır, İngiltere, Fransa, Belçika, Sırbistan, Yunanistan, Romanya, Portekiz, Japonya, Brezilya ve ABD’nin bulunduğu tarafta…
İşkence Adası Nargin