
Bulgar ve Makedonyalıların Zulmü
6 Nisan 1941 sabahı Belgrad'ın bombardıman edilmesiyle Yugoslavya Krallığı'nın faşist Almanya ve müttefiklerinin saldırısına uğraması ve Makedonya'ya Bulgar askerinin girmesi, burada yaşayan Müslümanların ve Türklerin durumunun daha da ağırlaşmasına sebep olmuştur. İşgalin başladığı 1941 yılından 1944 yılının sonlarına kadar Makedonya'nın büyük bir bölümünü işgâl altında tutan faşist Bulgar yönetimi ve ordusu, Türklere karşı son derece adi muamelede bulunmuş, işkence ve zulümden geri kalmamıştır. Bu dönemi yaşayan ve Bulgarların acımasız mezalimine tanık olan Türkler, özellikle Doğu Makedonya'da, hatta Üsküp'te bile, Bulgar yanlısı Makedon aşırı milliyetçilerinin de bu işkence ve zulüm hareketlerine katıldıklarından bahsetmektedirler.
Bulgarlar, bu dört yıl içinde hayatı Türkler için tahammül edilemez hale getirebilmek amacıyla her türlü yola başvurmuş, ellerinden gelen her türlü zorbalığı yapmışlardır. Askerlik çağına gelmiş Türk ve diğer Müslüman erkeklerini, işkence kamplarından bir farkı olmayan, Bulgaristan'ın en ücra köşelerinde kurdukları "çalışma kamplarına" sürmüşlerdir. Bu kamplarda hayatını kaybedip bir daha geri dönemeyenlerin ve sağlığından olup geri dönelilerin sayısı hiç de az değildir.
Komünistler Mallarına El Koydu
Ayrıca bu dönemde, Makedonya'da Türkler ise adı kurucu halk olarak geçen milletlerin arkasından gelen ve herhangi bir Cumhuriyetin kurucusu olmayıp, azınlık statüsünde sayılan etnik gruplardan birisi olarak çeşitli azınlık haklarına sahip oldular. Dolayısıyla da, öncelik kurucu halk statüsünde sayılan Makedonlar başta olmak üzere diğer milletten olanlarındı. Devlet ve parti yönetimleri ile kamu kurum ve kuruluşlarında görev alan Türklerin sayısı, Türklerin Makedonya'daki toplam sayısına oranla çok az olmuştur. Komünizmin uygulanmaya başlaması Makedonya Türkleri için yeni bir yıkım dönemini getirmiştir. Türkler, en değerli topraklarını, mallarını ve mülklerini devletleştirme yüzünden kaybetmişlerdir.
Türkler "milliyet" statüsünde Yugoslavya Makedonya'sında yaşamalarına izin verilen, hoşgörü gösterilen diğerleri idiler. Bu durum, Yugoslavya Makedonya'sında Türklere uygulanan ayrımcı ve etnik milliyetçiliği gizlemez. Üzerinde durulması gereken bir nokta da bu ayrımcılığın Türklere uygulanışında seçilen yöntemdi. Nitekim, Arnavutlar ve Arnavut milliyetçiliği, Türkleri etkisiz hale getirmede kullanılmıştır.
Özellikle, 1945-1951 yıllarını içine alan dönemde Balkan Federasyonu düşüncesinin yaşaması, bu federasyona Arnavutluğun da katılması ihtiyacından hareketle Yugoslavya idarecileri, Arnavutluk yanlısı siyaset izlemişlerdir. Makedonya'daki Arnavutlara geniş hürriyetler tanınmış, onların da bu güçlerini Türkleri asimile yönünde kullanmalarına göz yumulmuştur. Milliyetçi Arnavut kuruluşları, Türk okullarına öğretmen olarak Türkçe konuşan "şoven" Arnavutları tayin ettirmeye, Türk öğretmenleri işsiz bırakmaya çalışmışlar, Türk ailelerini de tehdit veya çeşitli vaadlerle, çocuklarını Arnavut okullarına göndermeye zorlamışlardır.
Türk'üm Dahi Denilemiyordu
1945'i izleyen yıllarda özellikle Batı Makedonya'da "Türk'üm" diyebilen yok denebilecek kadar azdı, çünkü Türkler gerek devletin, gerek milliyetçi Arnavutların yoğun baskısı altında bulunmaktaydılar. Batı Makedonya'daki şehir ve köylerde yaşayan Türklerin nüfus cüzdanlarına "Arnavut" yazdırma kampanyası yürütülmüştü. Yine, Türkleri asimile siyasetinde, 1946'da çıkarılan "Soyadı Kanunu" bir kilometre taşını oluşturmuştur. Oran'ın da ifade ettiği gibi, İslâm'ı kullanarak Türkleri asimile etme çabasında olan Arnavut milliyetçileri tarafından, daha önce "-yeviç" eki sayesinde Türklerin Sırplara uyarlanan soyadları; 1946 kanunu ile artık "-i" eki yerleştirilmek suretiyle Arnavutlara uyarlanmaya başlanmıştır. Ayrıca, 1948 nüfus sayımında çoğu Türk, Türk olmanın olumsuz sonuçlarından kurtulmak için millî kimliğini değiştirmiş; kendini Çingene veya Arnavut olarak kaydettirmek zorunda kalmıştır. Böylece, Türklerin millî kimliğinin asimile edilmesi hedeflenmişti ve nihayetinde de gerçekleştirilmiştir.
Yusuf Hamzaoğlu'nun yorumuna göre, Yugoslavya Makedonya'sında, bu yıllarda Arnavutça eğitim alan çok sayıda Türk "Arnavutlaştı". Onlar bugün Türkçe konuşmalarına ve Türk gibi yaşamalarına rağmen, kendilerine biz "Arnavuduz" demektedirler.